Parku i liqenit dhe lisharësi mesdhetar

 

Nuk jam shumë në dijeni të problemit të parkut për fëmijë që po ngrihet tek liqeni; gjithashtu nuk jam i mirë-informuar për protestat kundra ngritjes se tij nga ana e ‘shoqërisë civile.’ Ajo që dua të flas ka të bëjë më konceptualizimin e gabuar në përgjithësi të këtij projekti nga ana e politikbërësve. Në një foto që pashë në gazetat shqiptare vura re një meshë hekuri gati për tu betonizuar; një pamje e njohur dhe e nevertishme.

Ofroj një pikëpamje si sinteze te parqeve që e kam vënë re gjatë qëndrimit tim në vënde të ndryshme të botës.

*          *          *

Në një park natyror buzë lumit të Saale-s (Gjermani) ka disa kënde lodrash për fëmijë. Kur i kam parë për herë të parë u çudita paksa pasi nga eksperienca në vënde të tilla si Itali apo Greqi një diçka të tillë nuk e kisha parë. Këndet janë të integruara me natyrën; ndërtimet me beton nuk ekzistojnë (apo shumë shumë pak) dhe toka ose është lënë në formën e saj natyrore ose mbuluar me eshkë druri apo rërë. Çudia më e madhe për mua ishte mungesa e asaj që ne quajmë lisharës (kolovançe në disa zona të tjera nëse jam korrekt). Me djalin e vogël, për herën e parë, i erdha rrotull një këndi për të gjetur atë gjë të përbashkët në zonën tonë të mrekullueshme të Mesdheut – lisharësin. Doja të vazhdoja në gjurmët e prindërve – çfarë mësohet në vogëli është e vështirë ta ndryshosh më vonë. Ndryshimi vjen nga konditat, njeriun është e vështirë ta ndryshosh. 

*          *          *

Çdo shoqëri i kushton vëmëndje të veçantë rritjes së fëmijëve; të lashtët në ngritjen dhe kodifikimin e kushtetutave këtë e kishin prioritet. Fëmijët do të ishte brezi i ardhshëm që do merrnin gjërat në dorë dhe qeverisnin në një të ardhme të afërt. Një edukim korrekt nuk është nevojë, është domosdoshmëri. Ekziston një shprehje në Amerikë – një New York-er lind me diplomë. Pse? Sepse edukohet që në fëmijëri me edukatën  (demokrato-) kapitaliste. E njëjta gjë mund të thuhet për një fëmijë gjerman. Që në vogëli ai/ajo nuk llastohet dhe përkundet në lishars – lisharsi të rrit dembel. Presupozon që dikush tjetër është aty dhe të përkund, edhe kurr rritesh. Piktura është e thjeshtë: në këndet në Shqipëri rreshtohen prindërit tek lisharësat dhe tundin fëmijët, sa para, sa mbrapa. Fëmijët flenë; po ndaloi dikush dëgjon britma. Shokuese! Eksperiencën italiane dhe greke tashmë e dimë mirë. 40 dhe 50-vjeçarët vazhdojnë të rrinë me prindërit. Mama dhe Manoula janë gjithmonë aty për gatimet, pastrimet, larjet dhe hekurosjet. Shumë të rinj në Shqipëri që kanë blerë shtëpite e tyre te cilen e ndajnë me mamanë (pastruesen).

Mamatë shqiptare janë në të njëjtën drejtim. Në këndet e fëmijëve në Shqipëri fëmijët dhe prindërit janë për paradë mode duke harruar faktin e thjeshtë se fëmijët duan të dalin për të luajtur, për tu bërë pis dhe zhytur në baltë. Kur bie shi në Shqipëri çdo gjë ndalon, “po bie shi” thuhet. Për gjermanin nuk ka kohë të keqe, por rroba të papërshtatshme. Në Shqipëri përpara se të dalë fëmija jashtë të luajë, krehet, krekoset, i vihet shalli dhe kapelja e bërë dhe e qëndisur nga gjyshja me kujdes. Këpucët e llustruara dhe pantallonat e hekurosura nuk mungojnë. Rrobat e shiut mungojnë si për të rriturit dhe fëmijët. Koha më e bukur për fëmijët humbet brënda në shtëpi apo nëpër qëndra tregëtare.

*          *          *

Ndërsa njeriu i thjeshtë mund të gabojë në zgjedhje që bën, politikani që ka ekipe (ose supozohet t’i ketë) nuk duhet të bëjë të njëjtat gabime në konceptualizimin e projekteve. Në këto projekte hidhen hapat e parë; edukimet e para bëhen aty. Nëse tendenca shoqërore është ajo që e dimë mirë, detyra e politikanit (dhe legjisluesit) të zgjuar dhe të matur është ‘të shtyjë lehtë’ dhe me përkëdheli nga drejtimi i duhur. Shqipëria ka shumë pak tokë; abuzimi me hekur e beton në asnjë mënyrë nuk duhet të lejohet. Ka mënyra të tjera për të ndërtuar projekte për fëmijë – është integrimi i këndeve me natyrën. Është ndërtimi me dru ku njeriu e ndjen veten më në paqe me natyrën, dhe lisharësi mundësisht të mos lejohet me ligj. Ose lisharësi i parë le të inagurohet nga politikani dhe të gjithë ata që e ndjekin le ta përkundin si fëmijën e tyre.

Budallenjte e indentitetit

Ο Γιώργος (apo Jorgaqi në shqip me përkëdheli) është ulur me disa shokë dhe po pinë kafe ne një lagje (Kolonaqi) të pasur të Athinës. Në diskutim e sipër njëri e pyet: “Na thuaj të vërtetën, çfarë ndihesh? Shqiptar apo grek?” Ndërsa Jorgaqi mendohet, le të imagjinojmë që është ulur aty edhe nje person, X,  i cili e njeh Jorgon shumë pak. X, i habitur, gjithashtu pyet: “Unë mendova se Jorgos është grek.” (Jorgos e flet shumë mirë greqishten dhe nuk mund të dallohet.) Mara e cila jeton në Gjermani, si rasti i Jorgos, gjithashtu pyet veten (se cfare ndihet?) nëse është gjermane apo kosovare (d.m.th., shqipare).

Pyetja e mësipërme (në vetvete) na lë të kuptohet që personi në fjalë nuk është grek i mirëfilltë – çfarëdo që termi i mirëfilltë nënkupton. Pra, ne nuk mund të imagjinonim të njëjtën pyetje të drejtohesh në një παρέα (shoqëri) grekësh (shqiptarësh apo gjermanësh). Ndërsa Jorgo (dhe Mara) vazhdon mendohet një implikim i pyetjes është gjithashtu kjo: cili është kriteri për identitetin e dikujt? Ndjenjat e individit? Imagjino dikush çohet nga gjumi dhe ndihet Japonez. Njerëzit e shtëpisë mundohen ta bindin që është shqiptar (le të supozojmë, siç thonë ekonomistët, për më tepër, që e flet shumë mirë japonishten çuditërisht). Ai do shkonte tek ambasada japoneze dhe do kërkonte me këmbëngulje për pasaportën ose nëse nuk do ia jepnin (që mund të themi me siguri 100%) do vazhdonte të jetonte si japonez në ndonjë çmenduri në Shqipëri.

Pyetja e mësipërme ishte për identitetin kombëtar dhe jo personal. Dua të them çdo njeri në botë (nuk ka rëdësi nga është) mund t’i drejtojë vetes pyetje në lidhje me identitetin personal. Cilët janë faktorë determinues të identitetit etj.? Por duket në shkrime shqiposh të dy këto gjëra ngatërrohen sepse identiteti personal përfshihet në atë kombëtar dhe duket se ku i fundit vendos për të parin. Disa flasin për identitet të komplikuar ballkanasi dhe mbajnë gjallë dhe ushqejnë teoritë idote që nuk kanë asnjë bazë racionale. Nëse dikush sillet në një formë të caktuar kjo nuk ka të bëjë me identitetin por me sjelljen. Dhe nëse sjellja quhet (idiotisht!) ballkanase, atëherë cila është baza e krahasimit? (D.m.th., cila është ajo sjellje (ligj) të cilën e mbajme si sjellja (ligj të) e artë.)

Një shëmbull: Odisea përpara se të arrinte Sirenat – le ta quajmë këtë koha T¹ - porosit luftëtarët e tij ta lidhnin tek shtylla e anijes dhe mbyllnin veshët e tyre me dyll. Kur iu afrua ishullit të Sirenave dhe filloi të dëgjonte këngën e tyre ai ngulmoi me dëshpërim ta lironin, koha T²; por urdhi ishte ta shtrëngonin më tepër. Ndryshoi identitet Odisea nga T¹ në T²? Apo sjellje? Ishte sjellja e tij në T² një sjellje ballkanasi (ky është ushtrim për teoristët!)?

Por le të kthehemi tek Jorgaqi për momentin i cili mendohet. Kur dikush mendon ai mundohet gjithshtu të kujtohet duke iu drejtuar memorjes. Pa pasur kujtesë (memorje) dikush nuk mban mënd asgjë duke përfshirë dhe pyetjen që i bëhet. Jorgo (Mara) ka kujtesa nga Shqipëria por të fundit janë nga Greqia (Gjermania). Kujtesa pra është një kriter, por jo vetëm e individit. Nëse Jorgo ka jetuar në Shqipëri atje ka njerëz që vërtetojnë identitetin e tij (imagjino si për shans të keq Petro (Petriti) kalon aty dhe përshëndet Jorgon në shqip). Dhe kështu kemi dhe një kriter tjetër (shoqëria!).

Një aspekt tjetër: Pyetja iu drejtua Jorgos dhe Jorgo ka një trup të caktuar. D.m.th., identiteti i tij është i mbyllur (nëse mund të shprehemi kështu) në një trup, në trupin e Jorgos. Trupi si një objekt fizik merr pjesë në hapësirë dhe kohë. Përjashtojmë rastin që Jorgo mund të mendojë se ai është thjesht një lloj shpirti dhe nuk ka nevojë për hapësirë dhe nuk jeton në kohë – duke shkelur një parim (të Wittgenstein) që thotë “piktura më e bukur e shpirtit të njeriut është trupi i tij.” Jorgo pra si trup ka qënë dikur (kohë) në Shqipëri (hapësirë). Edhe trupi kështu vendos mbi identitetin e Jorgos.

Jorgaqi ka një rrugzgjidhje që jam i sigurtë nuk e mendon (ai mendon ose X ose Y). Ai mund tu kthehet mbrapsht shokëve grek dhe t’ia u japë përgjigjen në formë të tillë: “Po ju si mendoni? Çfarë jam?”

Mbas kësaj peripecie Jorgo largohet nga Greqia për shkak të krizës së rëndë dhe shkon në Gjermani (në një vënd të tretë). Në kufi i kërkojnë pasaportën dhe dokumentat e identitetit. Mund ta imagjinoni lehtësisht çfarë dokumentash nxori. 

Preferencat e peshqve

Një artikull postuar tek peshkupauje “kush tradhëton më shumë në një lidhje” ka mbi 205 komente (03.06.2015). Dikush shumë i indinjuar më shkruan: “Si ka mundësi që një artikull idiot merr kaq shumë komente kurse ai qe ke postuar ti (“Ndihmë për Erjonin nga Korca” burim: http://www.peshkupauje.com/2015/06/blogosfera/ndihme-per-erionin-nga-korca-i-cili-vuan-nga) nuk ka marre asnje koment apo sygjerim?

Unë: “Ç’të keqe ka nëse dikush hap vetëm ato faqe interneti që dëshiron?”

X: “Shumë e rregullt sepse nëse do ‘insistonim’ që të hapnin ato faqe që duam ne, atëherë do binim në kundërshtim me këto që themi. Por, a nuk është human apeli i familjes për ndihmë?”

Unë: “Apeli për ndihmë nuk është ‘komandë.’ Ndihma duhet konsideruar vullnetare jo detyruese.”

X: “Të lexosh (apo dëgjosh) kërkesa të tilla për ndihmë është shokuese; por më shokuese është të kuptosh se nga ana tjetër nuk përgjigjet njeri. Dhe unë një apel te tillë e shoh si detyrë për shoqërinë shqiptare.”

Unë: “Nuk do të thotë që njerëzit sepse komentojnë në artikuj të tillë nuk janë përgjigjur. Ose që nuk ndiejnë një sens simpatie per familjen. Ne thjesht nuk e dimë.”

X: “Simpatia nuk mjafton; mënyra si fëmijët (njerëzit me të meta, roma etj.) trajtohen tregon shumë për shoqërinë në fjalë dhe ata që e quajnë veten ‘shqiptar’. Njerëzit komentojë se duan ndryshim, por ata vetë nuk duan te ndryshojnë as gjërat më të vogla rreth tyre. Minimalja që mund të bëjnë është ta përcjellin në rrjetet sociale nga skutat e internetit...”

Unë: “PO të shohim preferencat e ‘peshqve’ do shohësh se jane konsistente – d.m.th., ne vendin e parë “kush tradhëton” me 205 komente; “1 qershori, jo festë për çdo fëmijë” me 5 komente dhe “ndihma për Erjonin” me 0 komente. Kjo do të thotë që peshqit – po të ndjekim llogjikën ekonomike të preferencave te shfaqura – maksimizojnë mirëqënien e tyre dhe janë racionale.”

X: “Kjo tregon edhe një gjë tjetër; atë skutën ku është futur individi shqiptar dhe nga ku komenton e kujton se është pjesë integrale e shoqërisë.”

Unë: “Ose, mendoj, vështirësitë e shoqërisë sonë për të bashkëpunuar; mirëqënia shëndetsore është e mirë publike dhe kur institucioni (shteti) është i pafuqishëm të japë shërbimin e duhur (që është për të gjithë njëlloj siç është dhe rruga që të gjithë e përdorin njëlloj) atëherë kjo është detyrë kolektive dhe kërkon veprim kolektiv.”   

Ndihme per Erionin nga Korca i cili vuan nga Leukemia

Te nderuar,

E shkruaj kete artikull te shkurter per te kerkuar ndihme per nje 3-vjecar, Erion Vila nga Korca i cili vuan nga leukemia dhe familja nuk mundet te perballoje kostot e mjekimit.
Me shume mund te gjeni ne artikullin: http://www.balkanweb.com/site/korce-3-vjecari-vuan-prej-nje-viti-nga-leucemia-familja-skemi-para-per-operacionin-na-ndihmoni/#comments

Meqe artikulli nuk jep te dhena per formatin IBAN familja jep keto te dhena nepermjet bankes se saj:

Erjon Robert Vila

Nr. Llogarie Euro – 0011127852

IBAN – AL54 2024 1027 0000 0000 1112 7852

SWIFT CODE – SGSBALTX

Nr. llogarieLEK: 0001127852

IBAN: AL69 2024 1027 0000 0000 0112 7852

USD: 0021127852

IBAN: AL39 2024 1027 0000 0000 2112 7852

Banka Raiffeisen

Adresa: Blloku Nr. 4 Maliq

You mund te ndihmoni edhe duke marre informacione mbi kostot e nje operimi per kete semundje ne vendin ku jeni. Cdo ndihme eshte e mirepritur!

Rilindja: Bagëti e Bujqësi

1. Kur dikush kalon një eksperience të jashtëzakonshme ne dëgjojmë që të thuhet: “Sikur u rilinda përsëri!” Kjo që thuhet bën sens - megjithëse metaforikisht vetëm! - sepse personi në fjalë ka lindur njëherë (dhe këtë e dimë meqë flasim me një person dhe jo fantazmë); e njëta gjë nuk mund të thuhet për Rilindjen socialiste. Rilindja është në këtë sens një gjë boshe, pa kontent. Do të thotë që edhe forma i mungon, nuk mund të punosh mbi një gjë boshe (si p.sh., Rilindja) dhe të thuash që e ke kthyer në një produkt (si p.sh., zhvillimi i Shqipërisë). Nuk vjen gjë nga asgjëja (Creatio ex nihilo) përveç lekut që krijon Banka Qëndrore. 
2. Kur një biznesmen kërkon të blejë një kompani gjëja e parë është vleresimi i kompanisë nëse ka fuqi aktuale prodhuese (çfarëdo qoftë ajo). Kur pushteti u mor nga socialistët, kompania shqiptare vlente sa borxhi i vet. Ekonomia ishte në një gjëndje të mjerueshme. (Analogjia që bëj është jo e rregullt sepse shteti nuk mund të krahasohet me kompani biznesi. Por në terma të përgjithëshme ideja qëndron.) Njerëzit nga mosdija flasin gjithmonë për potencial duke thënë p.sh.: shiko sa djem të rinj e të reja ka që janë të shkolluar; shiko sa burime ka Shqipëria etj., gjithmonë me tendencën që një potencial ka mundësinë të aktualizohet për më mirë. Mësim: një potencial është e vërtetë që mund të aktualizohet per mire me kushtin që rrethanat të jenë të favorshme por një potencial mund të aktualizohet edhe për më keq. Shih rastin e zhvillimit të Shqipërisë!
3. Kur demokratët ia vënë fajin socialistëve për këtë gjëndje ata pa ditur ia vënë fajin vetes sepse gjatë 25 vjetëve kanë dominuar shtetin dhe politikat e zhvillimit, ose më mirë t’i quajmë jo-politika të jo-zhvillimit. Brënda 2 muajve kemi dëgjuar palën kosovare dhe atë shqiptare t’ju luten shqiptarëve të mos largohen. Hipokrizia është e dukshme por më në fund kemi një zhvillim mendimi dhe reflektimi: nuk mund të vazhdohet më me vjedhje sepse po ikën të gjithë asgje nuk ngelet për tu vjedhur! Një parrullë mësimi për zgjedhje do të ishtë (drejtuar politikanëve): “Silluni mirë se për ndryshe ikëm!” Për të sjellë përsëri analogjinë me biznesin, nëse nuk na pëlqen një produkt ne nuk e blejmë dhe shkojmë diku tjetër (emigrojmë diku tjetër!). Topi është kështu në fushë të politikanit; ai/ajo duhet t’ju japë argumente shqiptarëve se përse nuk duhet ta lënë Shqipërinë.
4. Alternativa e zhvillimit të Shqipërisë nuk mund të jetë e shkëputur nga zhvillimet botërore (dhe Europiane). Greqia që pati guximin të nxirrte një alternativë tjetër po e kupton shkallën e vështirësisë.  Greqia nuk ka bankë të vetën që të mund të prodhojë para (Euro) nga asgjëja, banka qëndrore është ajo e Bashkimit Europian (e cila ndodhet ne Frankfurt). Shqipëria kishte një mundësi apo alternativë zhvillimi direkt mbas ndryshimit të sistemit që e humbi. Mundësia ishte potenciale. Pse? Imagjino dy persona, njëri/a biznesmen dhe tjetri/a pa eksperience, pa shkollim, i vafër (mbase) etj. Nëse të dyve u jepet një shans për biznes (tregëti etj.) personi i parë është më mirë i pozicionuar për ta marrë hapin (dhe përqafojë shansin) sesa i dyti. Për të dytin shansi i dhënë zëre se nuk ekziston. I njëjti fenomen ndodhi me Shqipërinë. Niveli shumë i ulët i burimeve njerëzore, mungesa e elitave intelektuale (një e keqe historike kjo) dhe infrastrukturës bënë që ne të mos ishim në gjëndje ta kuptonim atë mundësi (shans) si të tillë.
5. Një alternativë zhvillimi, kështu të paktën flitet nga qeveritarë, është zhvillimi i bujqësisë. Çfarë nuk kuptohet është: nuk ka zhvillim bujqësor pa zhvillim industrial. Ose e paraqitur matematikisht: Industri -> Bujqësi. Qytezat shqiptare u formuan prej zhvillimeve industriale – fshatari (apo rinia) lë tokën dhe kërkon jetë më të kënaqshme në qytet (si krah i lirë i punës). Popullsia fshatare pakësohet, Disa i shesin tokat, mjete pune (d.m.th., traktore) kërkohen që të zëvendësojnë krahët e njerzve etj. etj.
6. Është në sensin e pikës (5) që Rilindja socialiste i ngjason Rilindjes së Naim Frashërit kaq bukur e shkruajtur në Bagëti e Bujqësi. Një notë nga Rilindasit Europianë dhe specifikisht Sandor Petőfi do ishte për tu admiruar: nuk ka zhvillim dhe progres pa shtruar hekurudha, shkruante ai nw mes te shek. IX (me Bagëti e Bujqesi do ngelemi në këmbë të gjithë, dhe në këmbë njeriu lodhet shpejt). “Po ku ta gjejmë hekurin?” e pyesin Petofi-n e famshëm; “nga zinxhirët dhe zgjedha rreth qafës,” ishte përgjigja. Një përgjigje metaforike por ideja është e qartë; asnjë kilometër hekurudhë nuk është shtruar në Shqipërinë demokratike. Në planin e zhvillimit të Rilindjes zhvillimi industrial nuk shihej gjëkundi; vëndet strategjike të partneritetit ngelen Itali dhe Greqi, vënde nga të cilat nuk mund të marrësh (apo përfitosh) tashmë asgjë përveç se si të “hash suflaqi” dhe të “vishesh me Gucci.” Zhvillimi industrial i Kinës është prioritet strategjik; elita politike në Kinë janë inxhiniera. Elita politike në Shqipëri janë aktorë e poetë, mjek e të rinj (apo të reja) pa punuar asnjë ditë në një profesion etj.
7. E keqja pastaj vazhdon kur kritikat jepen pastaj përsëri nga vetë poetët dhe artistët elitarë. Një tragji-komedi e luajtur në kohë reale. Një komedi nga Bashkimi Sovjetik: treni ndalon rrugës dhe Stalini urdhëron që makinisti të fshikullohej dhe dënohej. Mbas Stalinit, Krushevi urdhëroi që makinistin ta riabilitonin, por treni përsëri nuk lëvizte. Brezhnievi dha një ide tjetër: Le të pretendojmë se treni po lëviz. Pretendimi mund të zgjasë vetëm për aq kohë sa ana materiale mbështet ideologjinë në fjalë.