E drejta per te qendruar i panxene

 Ne fillim te vitit 2013 Sekretari i Shtetit Amerikan J. Kerry vizitoi Gjermanine dhe ne nje takim ben nje verejtje te tille: "Amerikanet kane te drejten e tyre te zgjedhin te rrine te panxene." Mendoj eshte nje fjali qe thote shume dhe ne kete shkrim do argumentoja qe Shqiperia te adoptonte te njejtin qendrim.

Po shohim qe nje ndermarrje e qeverise aktuale (njelloj si ajo e meparshmja) eshte te zhvilloje arsimin me idene se arsimimi do sjelli zhvillim. Per fllusken arsimore qe eshte krijuar nuk po flas. Nje pyetje e thjeshte eshte: Si e sjell zhvillimin arsimi? Shumica mendojne se njerezit e arsimuar kane me shume shanse punesimi ne Shqiperi. Krijohet keshtu pershtypja e gabuar se ekonomia shqiptare eshte shume e zhvilluar dhe ka mundesi te perthithi gjithe keta te arsimuar. Diçka ne ate pergjigje nuk shkon sepse nuk jepet shkaku sesi arsimimi ndihmon zhvillimin. Zhvillimi merret si i qene.

Per te vazhduar: Sektorin shteteror po e ndaj nga ai privat sepse nuk ka rendesi sa i shkolluar eshte dikush, ne sektorin shteteror luhen politikat dhe jo kreditet. Por edhe faktori i madhesise se sektorit publik nuk lejon zmadhimin e fuqise punetore te kualifikuar pasi ka kufij te percaktuar. Pra ngelet qe sektori privat eshte nje katalizator me i sakte i te arsimuarve dhe kreditit.

Mendohet qe te arsimuarit do te gjejne pozicione drejtuese ne sektorin privat ku ata tregojne zotesine e tyre duke vene ne praktike ato çfare kane mesuar neper universitete. Sesa hyjne ne pune ato mesime ne boten reale nuk po i futem pasi do na nxirrte jashte teme. Dhe perseri mendimi i "ekzistences" se sektorit privat si absorbues i te arsimuarve eshte i gabuar, te pakten per Shqiperine. Qe te dale ne teme: Kush eshte privati? Ai/ajo qe ka aktivitetin? Çdo kush! dhe jo domosdoshmerisht i arsimuar. Por dikush qe di te kalkuloj - jo me kalkulator sepse ate e meson ne universitet - dhe shfrytezoj mundesite qe i jep tregu (lidhjet politike etj. nuk po i marr parasysh sepse perseri pergjigja do te ishte "çdo kush mund te jete sipermarres i nje ndermarrje private).

Nje sipermarres i vogel (hidraulik, murator, bojaxhi, rrobaqepes, apo i sektorit te serviseve) nuk duhet te nxitet te shkollohet por te zhvilloje i qete biznesin e vet. Ai ka nevoje per akses ne huamarrje me perqindje te ulet. Sistemi bankar i mbizoteruar nga bankat e huaja ka qene dhe eshte problem. Interesat e huamarrjes ne Shqiperi gjate ketyre 2 dekadave kane qene me te lartat ne rajon.

Sipermarresi ka nevoje per infrastrukture qe te arrije ne pune ne kohe; te jete i besueshem ne kohen e caktuar per nje takim biznesi etj., dhe mos te shpenzoje çdo muaj ne rregullimin e gomave. Infrastruktura eshte problem dhe me infrastrukture nuk kam parasysh vetem rruget por edhe komunikacionin telefonik dhe te internetit. Pra, faturat afrofe qe vijojne apo cmimet e larta etj., te cilat pengojne dhe e bejne sipermarrjen me te shtrenjte. Shtrenjtesia i bie si gjithmone konsumatorit. 

Ne zhvillimin e biznesit supozohet qe anet qe japin e marrin te perdorin kontraten. Kontrata ndan pergjegjesite dhe te drejtat e seciles ane; dhe secila ane (parti) te jete pronare e asaj 'gjeje' qe shkemben. Pra, problemi i pronave dhe pronesive eshte aktual dhe i domosdoshem. Mospasja dhe mosditja e ketyre gjerave krijon konfuzion, mosbesim etj.

*        *          *

Mendohet se edukimi sjell zhvillim nderkohe qe nje survejim historie do tregonte te kunderten - zhvillimi solli edukimin krah per krah (apo paksa me vone). Familjet shqiptare paguajne miliona leke me shpresen se femijet do edukohen dhe gjejne dicka me te mire, duke rrenuar veten dhe ne menyre indirekte ekonomine. Ato leke shkojne ne xhepat e administratoreve dhe profesoreve per tu shpenzuar ne nje ekonomi konsumi pa asnje impakt per njeriun e thjeshte. 

Kam qene i pranishem ne nje takim ku nje prind mori hua 600,000 L te reja me interes 17% (disa vite me pare) per shkollimin e vajzes; dhe la si garanci shtepine qe i kushtonte 2,500,000 L te reja. Personi ne fjale ishte ne pension. Ka plot shembuj te tille por ideja prape nuk eshte e qarte. Nese e quajme investim shkollimin e femijve, cilli eshte kompensimi qe merret mbrapsht ne kohen kur femijet u shkolluan? Sa nga femijet 'punojne' per te paguar universitetin e tyre? Problem tjeter: Efikasiteti i tregut te punes per mosha te reja nuk ekziston. Vete moshat e reja nuk jane edukuar me deshiren per pune - çdo gje eshte gati e siguruar nga prindi. Ne vendet perendimore femijeve u mesohet puna qe ne vogeli; vendet Nordike jane shume te njohura ne ate qe femijet qe plotesojne moshen e punes jane krenare te kene 'pare xhepi' dhe te sigurojne nevojat e veta (veshje etj.). E kane per turp te kerkojne leke per diçka - ideja eshte ‘ta fitojne vete.’ 

*        *        *

Ideja se qeveria ka pergjejgjesi per shkollimin e popullates eshte e ekzagjeruar. Kjo nuk do te thote qe qeveria mos te planifikoje dhe marre masa per ndryshime apo politika te reja ne lidhje me ecurine e edulimit etj. Edukimi publik luan rol te rendesishem ne shoqeri por stresi qe i jepet ketij sektori nuk duhet te jete i tille. Ekonomia shqiptare ka nevoje per ato institucione - disa nga te cilat permenda me lart - qe te lehtesoje sipermarrjen dhe biznesin. Eshte pastaj nevoja e ketij biznesi qe krijon nevojen e shkollimit dhe jo anasjelltas - eshte jollogjike. Per fenomenin qe shkollari behet i paafte mbasi del nga shkolla nuk po flas sepse nuk eshte tema e ketij shkrimi.

Ne disa vende, Gjermani dhe Zvicer p.sh., te gjithe te huajt qe punesoheshin ne sektorin financiar kerkohen me Bachelor (te pakten) apo Master. Nderkohe qe vete Gjermanet apo Zviceranet punonin ne keto sektore pa pasur kualifikime te tilla. Dhe eshte llogjike e thjeshte - nuk nevojitet universitet per te qendruar ulur dhe pare kompjuterin. Natyrisht qe ajo qe thashe eshte paksa e ekzagjeruar por njerezit kur futen ne keto institucione trajnohen per 3-6 muaj apo dhe 1 vit. Gjate procesit ka eleminime por ideja eshte e qarte. Ai/ajo qe kerkon te ngjitet me lart vazhdon kualifikimet ose qendron aty ku eshte - e drejta per te qendruar i panxene duhet adoptuar dhe jo 'te gjithe te shkolluar.' Dikush qe mbaron gjimnazin nuk e di se çfare do nga jeta apo çfare profesioni do ndjeke. Ato vite trajnimi dhe pune e qartesojne, e kthellojne dhe e mbajne larg veprimeve qe kane konsekuenca te pariparueshme per tere jeten.  

Disa qe duan te ndjekin rrugen e sipermarrjes duhen ndihmuar - ata jane ata qe promovojne dhe zhvillojne ekonomine dhe jo "shkollaret." Per te perifrazuar Nietszche, shkollaret dine vetem te thone PO dhe JO kur u kerkohet (paralelizmi me partiaket eshte i dukshem). Degjeneron keshtu edhe mendimi i lire apo çfaredo qofte.

  

"Po" Shqiperise - "Jo" disa profileve

Kur dikush qe punon dhe jeton jashte vendit sheh 'Thuaj Po Shqiperise' ai/ajo gezohet. Eshte nje rast qe shumica (sic e gjykoj une) presin te vije. Por disa gjera jane te pamundura, te pakten per Shqiperine. Mjekeve qe i thane PO Shqiperise u duhej thene JO nga qeveria. Natyrisht qe individet nuk ndalohen te kerkojne pune privatisht, duke perfshire edhe mjeket. Mjeksia 'ha' nuk 'krijon' 'byreke' ne gjuhen e ekonomisteve. 'Byreku' duhet te krijohet njehere dhe pastaj te 'ndahet.'

Shqiperia ka vuajtur keto dekada pasi disa gjera (me shume sec duhet te pakten) ia la fatit. Fati nuk vjen nga qielli dhe kush nuk ble bilete nuk ka fat (shans) te fitoje llotarine; me nje fjale shteti luan rolin e tij ne ekonomine e nje vendi si rregullator dhe planifikues. Planifikues mbase jo ne sensin e Shqiperise se meparshme. Te besh politike do te thote te planifikosh nje seri gjerash per te ardhmen, Politikat duhet te jene konsistente (racionale) ndryshe kot 'quhen' te tilla nese nuk jane. Ndryshe shpenzohet mundi dhe djersa e te gjitheve, ashtu sic eshte bere keto dekada dhe vetem disa (te lidhur me politiken natyrisht) kane perfituar.

"Thuaj PO Shqiperise" do te thote ne radhe te pare qe Shqiperia t'i thote PO vetvetes. Me ate 'byrek' qe pritet te ndahet me shume do dalin (ata qe jane brenda vendit p.sh.) qe do i thone JO asaj. E di se cfare mendoni. Duket si ajo loja: po ndiqte njeri ketrin rreth e rrotull pemes dhe mbas nja dy rrotullimesh nuk dihesh se "kush po ndiqte ke."

Disa eksperienca te vendeve ne zhvillim duhen pare dhe, mbase, adoptuar. Kina dhe India, p.sh., nuk favorizuan mjekesine per zhvillimin e ekonomive perkatese. Mjekesia u zhvillua perkrahesisht zhvillimit dhe mbase ne te njejten kohe si nevoje e domosdoshme - me nje fjale kur rritet 'byreku' rriten kerkesat per sherbime dhe mjeksia eshte pikerisht 'sherbim,' - ose 'shpenzues' - dhe jo 'krijues.' Per t'i dhene kredi mjekesise, ne vendet e zhvilluara ne terma te 'Kerkim dhe Zhvillimit' (R&D) natyrsiht qe impakti i saj ne ekonomi eshte paksa me i larte por kjo nuk duhet te shqetesoje Shqiperine per momentin. Gjithashtu mireqenia (shendeti) e shoqerise ka impaktin e vet ne ekonomi. Por perseri me duket se po biem ne ate lojen "kush ndiqte ke."

Per ta mbyllur, "Thuaj PO Shqiperise" per mua do te thote "Thuaj JO" disa profileve dhe ndermjet tyre mjekesise (ne sektorin shteteror). "Thuaj PO" do te thote perqasje tjeter e qeveritareve ndaj bashkatdhetareve te cilet "te perdoren" (me falni per shprehjen) si mjete rigjenerimi te kapitalit dhe njohurive. Me shume menyra mund te perfshihen ne ekonomine Shqiptare edhe duke mos qene aty. Por lehtesimet duhet te fillojne nga qeveritaret - diaspora ka gjithe keto dekada qe perpiqet. Por deri tashme ka qene njelloj sikur te ndesheshe me murin.

Nje shembull personal. Paraqita gjate pranveres nje projekt-propozim ne disa bashki, si pika kontakti midis diaspores dhe komuniteteve lokale (Albanian Diaspora for Local Development). Ideja ishte qe diaspora te perfshihet ne projekte lokale - per te krijuar dhe ruajtur hapesira dhe pune publike - duke ndihmuar me njohuri dhe kapital. Nuk ishte ideja ime por e adoptuar nga disa vende qe e kane vene ne zbatim (p.sh., Meksike, Kosove, Indi etj). Pati goxha interes por mungon vullneti. "Gure gure," thote popullli "ndertohet shtepia" por ajo qe pritet duket sikur 'shtepia duhet dhene e gjitha e ndertuar, e gatshme.' Pra atje ku qeveria lokale ka mundesi te krijoje lehtesira, le te krijohen lehtesira te tilla dhe nuk do nevojitesh nderhyrja e qendres. Pushteti qendror mbase mund te krijoje disa 'lehtesira' te tjera ne lidhje me qeverite lokale (qofte edhe si eksperimentale si fillim).

"Thuaj PO Shqiperise" nuk duhet te ngelet shabllon dhe diaspora ka role determinues ne kete aspekt. Kina dhe India nuk mund te mendohen ato ekonomi te fuqishme sic jane sot pa rolin e diasporave perkatese. Keto jane fakte lehtesisht te provueshme kur lexon zhvillimin ekonomik te ketyre fuqive. Disa politika duhet te manaxhohen, dmth disa 'lehtesira' duhen promovuar, dhe disa duhen lene te ndjekin zhvillimin perkates.

Armet kimike dhe rritja ekonomike

Një dialog mbi armët kimike

A: Po të sjellim armët kimike në Shqipëri ne marrim pikë nga komuniteti perëndimor pjesë e të cilit po luftojmë të bëhemi prej kaq kohësh.

B: Armët kimike janë shumë të rrezikshme për jetën e gjallë dhe tokën në përgjithësi dhe ne nuk kemi asnjë kapacitet të ndërmarrim operacione të këtij lloji.

A: Shumë e vërtetë kjo që thua - por përsëri unë mendoj që po të dalim “ballëhapur” ne më shumë do përfitojmë nga kjo ndërmarrje.

B: “Ballëhapur” ndenjëm për 5 dekada dhe me “kokën lart” dhe ajo çfarë morëm nuk ishte përfitim por rrënosje. Prandaj te lutem shumë mos përdor më fjalë të këtilla. Madje mendoj që kjo fjalë duhet hequr nga fjalori shqip pavarësisht se rrezikojmë shumë me gjuhën shqipe.

C: Nëse me lejohet të them një fjalë, do të doja edhe unë të jepja mendimin tim. Mendoj që pozicionimi juaj është ekstrem. Unë preferoj qëndrimin e mesëm. Ne kemi shumë nevojë për fonde pa të cilat nuk ka rritje ekonomike. Rritja ekonomike na hap vende pune dhe ul gjithë këto qëndrime negative të shoqërisë. Po sikur t’i merrnim armët dhe të merrnim shume shumë fonde me to? Dhe garancira natyrisht?

B: Djalë I mbarë! Më dëgjo me kujdes. “Çfarë nuk mund të bëhet, nuk bëhet” thotë një shprehje e popullit. Është e kotë ta kthejmë sa majtas edhe djathtas.

C: Mirëqënia që na është premtuar vjen me rritje ekonomike; rritja ekonomike nuk vjen pa investime; investimet ekziston mundësia t’i marrim bashkë me armët kimike. “Nuk ka të mirë pa të keqe,” thotë një shprehje tjetër.

A: Dhe ne fitojmë pikë me komunitetin perëndimor të cilët gjtihmonë i kemi pasur përkrah në nevojë. Përndryshe nuk është fillim I mbarë ky. 

B: Ne nuk kemi infrastrukturë për të ndërmarrë të tilla gjëra - 16 ton që kishim janë në një gjëndjë të mjerueshme dhe çdo ditë ekziston mundësia e kontaminimit. Norvegjia, po e përsëris, nuk i pranoi. E dini pse? Nuk kishin akoma në vend “infrastrukturën ligjore dhe kapacitetin” për shpërbërjen e 1000 tonëve, të cilat kur shkatërrohen do kthehen në mijëra më shumë tonelata kimike.

C: Ne duhet të pranojmë faktin qe jemi shumë më të avancuar ne ligje se vëndet më të zhvilluara - ia kemi për ‘falemners’ Europës ligjet më të përparuara në bote. Por siç e dini fonde ne nuk kemi nga t’i marrim. Gjithmonë fonde kemi pritur dhe nuk është se punojmë që të presim fonde nga burime të tjera (nga puna jonë, p.sh.). Mendoj është rast për tu gllabëruar, pasi ‘zogu njëherë vjen në dorë.’

Zotërinj! Partnerit strategjik nuk i thuhet JO. Sepse na ngel ‘topi në fushën tonë.’ Në kapitalizëm çdo gjë e ka një çmim. Ne japim çmimin tonë dhe ia lëmë atyreve ‘lëvizjen.’ Dhe ne dalim faqebardhë dhe ‘ballëlartë’ - më fal që e përdora prapë këtë fjalë por nuk rrija dot pa e përmendur.

Termat e kontratës i vendosim vete duke marrë sigurinë dhe garancinë e organizatave si BB dhe FMN për fondet që do të jepen në shkëmbim. Mund të kërkojmë gjithashtu mbështetje nga vëndet më të përparuara për 1 shekull (deri në 3 shekuj) për mirëmbajtjen dhe zbërthimin e tyre; qeranë e tokës ku këto do të shpërbëhen me një çmim që është për ne fitimprurës; 10% të të ardhurave Siriane të PBB në vit që do të shkojnë drejt shëndetësisë sonë (me garanci nga BB dhe FMN); $5,000 për çdo shtëpi çdo 10 vjet; të zëvendësohen të ardhurat që sjell turizmi (pasi do të ketë ulje në sektorin turistik) të indeksuara me inflacionin dhe një fond i veçatë të ngrihet për zhvillimin turistik shqiptar (të hedhin aty falas edhe reklama për Shqipërinë në CNN sa herë që duam ne); çdo rrjedhje apo pasiguri të garantohet me fondet e këtyre vëndeve - edhe njëherë çdo gjë e tillë vetëm me garanci! - me një fjalë të ngrihet një fond i veçantë ku të vendosen këto fonde me akses të menjëhershëm nga qeveria; çdo nevojë si në teknologji, fuqi punëtore, shkencëtarë etj. të akordohet nga ata; trajnim i shkencëtarëve shqiptar të kryhet falas; të hapet një degë universiteti me fondet e tyre me specialistë për kësilloj armësh dhe teknologji ushtarake - pa afat kohor; një fond i veçantë prej $2,000,000,000/vit në teknologji ushtarake për 99 vjet; një vend I përhershëm në Këshillin e Sigurimit të OKB-së për Shqipërinë dhe fuqia e Vetos; dhe pika të tjera kontraktuale që do të zbatohen sipas garancive dhe premtimeve ... Termat e kontratës të jenë të aksesueshme - të lihet 10 muaj afat për tu ballafaquar me termat - nga populli përpara se të votojnë në referendum për PO apo JO.

Fshati shqiptar dhe shoqëria civile

Një qëndrim i shoqërisë civile në Shqipëri ndaj ardhjes së mbetjeve toksike Siriane ka qënë një JO e fortë. Nga ana tjetër është përfolur se qëndrimi i qeverisë, një qëndrim i heshtur mund të themi deri tashmë, ka qënë “pse jo.”

Me shoqëri civile nuk kam parasysh vetëm atë që ndodhet në Shqipëri por edhe gjithë Shqiptarët kudo që ndodhen. Në të vërtetë (për mua) është hera e parë që shoh një ngritje të tillë mbarëshoqërore të të gjithë shqiptarëve. Është, me të vërtetë, për tu lavdëruar. Nga ana tjetër një mësim duhet nxjerrë. Deri tashmë kam qënë kritik ndaj papërgjegjshmërisë së diasporës shqiptare ndaj zhvillimit ekonomik dhe social të Shqipërisë. Shqipëria është përdorur si një fshat ekzotik (kam thënë në disa shkrime të miat). Me një fjalë, “rrimë jashtë, punojmë dhe mbledhim fonde dhe i prishim individualisht në një ekonomi konsumi.” Pra, asnjë lidhje interesash në të vërtetë me ekonominë dhe shoqërinë në termat makro. 

Tashmë vjen momenti që ekziston një interes mbarëkombëtar - është virgjëria e tokës, ajrit dhe ujit dhe mirëqënia e njerzve që  janë lënë mbrapsht. Ndotja e tyre do të prekte drejtpërsëdrejti dhe fundamentalisht interesat e gjithë diasporës - fshati i bukur shqiptar nuk do të ishte më ai që priste dhe përcillte krahëhapur diasporën. Ushqimi biologjik mbase do te zhdukesh bashkë me drekat e darkat; uji i pastër i detit dhe liqenit nuk do sillte atë komfort të mëparshëm etj. Për ta mbyllur, ky është një hap në drejtimin e duhur veçse nuk duhet lënë aty.  

Ç’ndodhi me të majtën?!*

Rezultatet e qershorit 2013, siç i lexoj unë, na japin këtë pikturë: LSI fitore; PD humbje; dhe PS stanjacion, që vazhdon prej vitesh. Sa për Shqipërinë nëse humbi apo fitoi është një pyetje tendencioze që për momentin nuk kërkon shpjegim – çdo rast zgjedhjesh mund të paraqitet si “fitore” e Shqipërisë (p.sh. nga krahu që fiton). Një mangësi e të gjitha forcave politike ka qënë pamundësia për të kuptuar realitetin shqiptar dhe pastaj për ta matur, d.m.th. materializimi ne vota. Si (arch) arsye kryesore e së majtës për tu bashkuar ka qënë mundja e kreut të PD-së – pra një arsye politike - dhe jo realiteti ekonomik shqiptar. PD nga ana e saj habitej me ankesat e anës tjetër pasi shifrat ekonomike tregonin se Shqipëria është i vetmi vend në rajon që ka mundur të ketë një rritje ne GDP. Per sektoret që kanë ndikuar këtë rritje pak është folur.

Ajo çfarë ngatërrohet në këto shifra të GDP-së është transformimi i rritjes ekonomike në mirëqënie mbarë-shqiptare, në shanse të barabarta punësimi, në drejtësi ligjore, në funksionim institucional të tregut, me një fjalë, në ri-shpërndarje të drejtë të të gjithë kësaj rritjeje ekonomike (pasurie të fituar) etj. Pra, ngatërrohet  harta për terrenin.

Fakte të tilla tregojnë një shkëputje dramatike mes politikë-bërjes dhe praktikës, pra realitetit që përjeton populli. Prandaj pragmatizmi nuk është karakteristikë (veçori) e politikanit shqiptar. Nën ajrin e kondicionuar dhe i rrethuar (mbrojtur) nga analizat e analistëve, po aq të shkëputur nga realiteti, politikani shqiptar (i të gjitha forcave) kujton se ‘bën politikë.’ Një shembull: në fund të shekullit të 18-të kur Amerika filloi ndërtimin e strukturave shtetërore një hap themelor ishte përfshirja e politikanëve praktikë në politikë bërje. Kush ishte politikan praktik? Dikush që mbasi dilte nga parlamenti dhe shkonte punonte në fermën (apo biznesin) e vet. Por nëse me politikë kuptojmë manaxhimin e xhepave të dikujt, natyrisht politikani shqiptar (i të gjitha ngjyrave kur ka pozitë) meriton për tu lëvduar.

*          *          *

Një lajm tjetër ishte dhe dorëheqja e kreut të PD-së. Një karriere 23 vjeçare në politikë të cilën unë e ndaj në tre faza: (1) realizmi fëmijnor, (2) metafizikë adoleshenti, dhe (3) pleqëri empiristi. Duhet theksuar fakti se në të treja fazat struktura e PD-së ka qënë piramidale përkundrejt “mullarit” të PS-së.

Gjatë fazes së parë çdo gjë ishte e mundur – rrethanat pak (ose aspak) kuptim kishin. Cdo adoptim apo e re merresh e mirëqënë – natyrisht faktori i huaj nuk do përjashtuar - e mundur dhe e dëshiruar. Si në ‘lojë lufte’ fuqia e mobilizimit ishte përcaktuese dhe forca dominuese. Një meritë është fakti i mobilizimit të gjithë forcave – të ashtuquajtura nga sistemi komunist – regresive. Të gjithë ata u përfshinë në sistemin e ri që po ndërtohesh mbi të vjetrin nën piramidën e PD-së. Kontroll kaq të fortë institucional i këtyre energjive do ta kishte zili edhe vetë komunizmi.  Kulmin kjo fazë e arriti në ’97-ën.

Faza e dytë ka qënë faza më e gjatë e karrierës së liderit të PD-së. Modelet, këshillat, faktet etj., nuk merreshin të mirëqëna. Ekzistonin faktorë të tjerë që provonin të kundërtën. Aleancat ishte themeli i shtet-bërjes dhe tek ato qëndronte dobësia. Kjo fazë mbaroi me marëveshjen e 2009-s.

Faza e tretë është ajo më interesantja pasi arkitekti i PD-së përpiqet të shfaqë pjekurinë e një lideri të vërtetë. Kulmin kjo faze e arriti në fjalimin e dorëheqjes. Ndryshe nga herët e tjera, një dorëshkrim lexohej dhe një pasqyrë iu bë PD-së ku shumë arritje u përmendën. Analistët, të mërzitur, kërkuan më tepër duke harruar faktin se në shumë gjëra çfarë thuhen, ajo që ka shumë rëndësi është çfare “nuk thuhet.” E njëjta gjë ndodh me drejtësinë shqiptare.

Në një parashikim midis miqve unë parashtrova këtë skenar: nëse PD do të humbte thellë, do të vijonte një kaos midis radhëve të saj dhe FRD do të absorbonte këto energji të së djathtës. Natyrisht ky ishte një skenar i ekzagjeruar. Lideri i PD-së kaloi - me një lëvizje historike - nga rrafshi personal (individual) që kishte karakterizuar gjithë karrierën e tij politike në një universalizëm që edhe Cezari i madh do ta kishte zili për emrin të cilin e morën perandoret e tjerë. Këta që do vijojnë në kryesinë e PD-së nuk do mund ta marrin dot “emrin” e liderit historik të PD-së.

*          *          *

Gjatë këtyre viteve përfshirja e individëve meritokratë nga PD në institucione shtetërore (edhe partiake) ka qënë e ulët. Ka qënë pikërisht kjo dobësi (1) e cila, në një kohë të mesme dhe të gjatë siç ishin këto 8 vite qeverisje, krijoi çarjen në qënësinë e saj. Një dobësi (2) tjetër ka qënë mungesa e përfshirjes së mendimit ndryshe (apo fraksioneve). Nga e merr informacionin kupola politike? Ekziston nje zinxhir informacioni prej, të themi, 4-5 hallkash, informacion ky që përcillet tek kupola e cila reagon sipas “fakteve” të dhëna. Ky zinxhir informacioni ka funksionuar si “telefon i prishur” pasi njerëz që kanë ditur të thonë vetëm PO janë punësuar në këto hallka dhe po njerëz të tillë janë pyetur për informacion. Pra fajin për humbjen e zgjedhjeve që lideri i PD-së mori me modesti nuk është aspak i tiji, madje mund të them që ka qënë i vetmi që ka punuar dhe drejsitur me fort nga gjithë dembelat dhe fodullët që e ndiqnin duke duartrokitur.

Probabiliteti i një mundësie tjetër nuk u mendua le më të jetë folur. Interesant është fakti se të dyja këto dobësi i ngjasojnë strukturës së Partisë së Punës së atëhershme. Ka thënë Hegel: njerëzit kurrë nuk mësojnë nga historia.

* Titulli i këtij artikulli është huazuar nga artikulli i z. Fevziu “ç’ndodhi me të djathtën?!” (Panorama, dt. 26 qer 2013). I kërkoj ndjesë lexuesit per mospërputhjen e titullit me kontentin por qëllimi është i mirë.

Për analistët, me dashuri

1. Fëmijët e moshës 5-6 vjecare kur pikturojnë atë gjë që kanë përpara syve ata në të vërtetë pikturojnë atë ‘gjë’ që ata dinë për të dhe jo së çfarë shohin përpara syve. Analistët tanë janë fajtorë pikërisht sepse bëjnë të njëjtin mëkat dukë menduar se pasqyrojnë realitetin – ky quhet realizëm intelektual.
2. Në çdo diskutim flitet së politikanët janë të “këtillë” dhe “atillë” (siç e kam thënë dhe tjëtërkund, ata nuk janë tjëtër veçse predikuesit që populli kërkon dhe zgjedh me hir apo pahir). Kur dikush analizon një budalla, analisti pa ditur dhe pa kuptuar bie në një nivel më të ulët së objekti i analizës. Dhe nësë rrogat janë joshëse për një punë të tillë, joshëse janë edhe rrogat e politikanëve.
3. Në debate analistësh le të pretendojmë, bashkë më ta, për momentin se “dëgjohet” argumenti. Këta analistë pretendojnë së fitimi i argumetit i jep fitoren kampit përkatës dukë harruar se (1) fitimi i argumentit nuk është fitore në realitet dhe (2) dëgjuesit janë të shurdhër ndaj argumentit, madje edhe ndaj shifrave – ata duan vetëm poezinë. Nuk është pra aspak shokues fakti se në 2012 mbi 95% e botimeve të reja ishin poetike.
4. Po të thoshja së politikani dhe analisti janë një, pjese e të njëjtës monedhë, domosdoshmërisht duhet të shtoja faktin se politikani udhëheq dhe analisti analizon, duke mos harruar se edhe ai (analisti) vetë është objekt i udhëheqjes dhe analizës.
5. Ndryshimi i një analisti nga një analist praktik qëndron në faktin se ky i fundit mbasi ka mbaruar analizën merr kazmën dhe punon në fermën e tij. Qëndrimi i gjatë në ajër të kondicionuar e prish mendimin e pastër, prandaj edhe në supermarkete (malls) të Amerikës sygjerohej jo më shumë se 1 orë.